Độc đáo lễ hội "Cúng rừng" của người Mông xã Sín Chéng, huyện Si Ma Cai

ỗi tộc người đều có một bản sắc văn hóa riêng, nét văn hóa đặc trưng ấy không chỉ là niềm tự hào của tộc người, mà còn là một di sản văn hóa phi vật thể quý báu của dân tộc quốc gia. Cũng như nhiều dân tộc khác, dân tộc Mông nói chung và người Mông xã Sín Chéng, huyện Si Ma Cai nói riêng có một nền văn hóa phong phú đa dạng, được thể hiện thông qua các lễ hội như: lễ hội gàu tào, lễ hội cúng rừng...

Lễ hội cúng rừng có ý nghĩa hết sức quan trọng trong đời sống tâm linh của người Mông. Hàng năm cứ đến ngày 6/6 (Âm lịch), người Mông ở xã Sín Chéng lại tưng bừng tổ chức lễ hội cúng rừng.

Đây là một trong những lễ hội lớn nhất, độc đáo và quan trọng nhất trong năm đối với người Mông xã Sín Chéng. Theo các già làng, người có uy tín trong thôn kể lại, lễ hội cúng rừng của đồng bào Mông xã Sín Chéng đã có từ lâu đời và được gắn liền với triết lý đa thần của cư dân nông nghiệp. Trong đời sống tâm linh của người Mông luôn tồn tại những truyền thuyết cổ xưa, những câu chuyện huyền bí kể về sự linh thiêng của những khu rừng cấm (rừng thiêng ). Họ luôn tin rằng trong rừng có “thần rừng” cai quản và che chở phù hộ cho dân làng trong cuộc sống hàng ngày, vì vậy, thần rừng được tôn thờ, sùng kính như đối với ông bà tổ tiên. Tín ngưỡng thờ “thần rừng” của người Mông như một sợi dây tâm linh được truyền từ thế hệ này, sang thế hệ khác. Vì thế, hiện nay thôn nào của xã Sín Chéng cũng có một khu rừng cấm nằm ở địa thế đẹp nhất của thôn, với những qui định “bất khả xâm phạm” .

Hàng ngày đồng bào Mông vốn có cuộc sống giản dị, vì vậy các lễ vật cúng rừng cũng rất giản đơn, thường là: một con gà trống, một con lợn nhỏ, 4 chén rượu, 1 ít mẻ, 1 ít cơm tẻ, hương và giấy bản. Các lễ vật này được bầy trên một chiếc bàn được làm bằng tre hoặc vầu. Thầy mo tiến hành nghi lễ cúng “thần rừng” qua hai lần cúng, cúng khi con vật còn sống và sau khi chín đã được chế biến. Thức ăn chín được đặt trên lá chuối hoặc lá khoai môn rừng và để lên bàn cúng, cùng với 4 chén rượu và một ít mẻ để vào 2 chiếc lá khoai. Mỗi lần cúng đều có bài cúng riêng và tương ứng với một thời gian nhất định trong buổi lễ. Trước khi con vật được đem đi chế biến để cúng lần thứ hai, thầy cúng sẽ cắt tiết gà rồi lấy lông nhúng vào bát tiết dán lên gốc cây cổ thụ, báo với “thần rừng” là dân làng đang dâng lễ vật lên “thần rừng”, có như vậy mới linh nghiệm và “thần rừng” mới chấp nhận.

Điều đặc biệt của lễ hội cúng rừng là: ngoài việc cúng “thần rừng”, đây còn là dịp được xem như một cuộc họp tổng kết năm của thôn trong công tác bảo vệ rừng, cuộc họp tổng kết này có sự  tham gia của tất cả các chủ hộ trong thôn, cán bộ lãnh đạo cấp uỷ, chính quyền xã và cán bộ kiểm lâm. Việc thực hiện các qui ước, hương ước về bảo vệ rừng, tình hình phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo, an ninh trật tự thôn bản, các khoản đóng góp, các khoản được Nhà nước hỗ trợ… đều được đem ra bàn bạc công khai.

Theo ông Lý Xuân Thành - Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Sín Chéng cho biết: “Sau phần lễ, bà con dân bản tập trung ở khu đất trống ở cửa rừng để nghe cán bộ thôn, cán bộ xã triển khai các chỉ thị, nghị quyết, kế hoạch phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, vận động nhân dân đoàn kết giúp đỡ nhau trong lúc hoạn nạn khó khăn, các hộ dân trong thôn không được thả rông gia súc phá hoại hoa màu, không vi phạm các quy ước, hương ước thôn bản, đặc biệt là quy ước về bảo vệ và phát triển rừng.

Lễ hội cúng “thần rừng” của người Mông nói chung và người Mông xã Sín Chéng nói riêng còn có một ý nghĩa khác là cầu mong cho một năm mưa thuận gió hòa, cây cối tốt tươi, mùa màng bội thu, con cháu khỏe mạnh, cuộc sống no ấm, yên vui. 

Ngoài ý nghĩa tâm linh, lễ hội cúng “thần rừng” còn có vai trò, tác dụng to lớn trong việc gắn kết cộng đồng các dân tộc, gắn con người với thiên nhiên, vì vậy đã trải qua nhiều thế hệ, song lễ hội cúng thần rừng của người Mông vẫn còn nguyên giá trị và được lưu truyền từ đời nay sang đời khác./.

(Nguồn: Báo điện tử Lào cai)