Tranh chấp bãi cạn Hoàng Nham giữa Trung Quốc và Philippines

Bãi cạn Hoàng Nham (tên tiếng Anh là Scarborough Shoal) nằm ở 150 07 vĩ bắc, 1170 51 kinh đông, cách vịnh Subic của Philippines 198km, cách thủ đô Manila 300km, cách đảo Luzon -  Philippines 220km, cách đảo Hải Nam là điểm gần nhất của Trung Quốc là 800km. Phía Đông đảo Hoàng Nham là rãnh biển Manila, chỗ sâu nhất 5.377m, Trung Quốc cho rằng rãnh biển này là phân giới tự nhiên giữa quần đảo Trung Sa - Trung Quốc và Philippines.

Bãi cạn Hoàng Nham (tên tiếng Anh là Scarborough Shoal) nằm ở 150 07 vĩ bắc, 1170 51 kinh đông, cách vịnh Subic của Philippines 198km, cách thủ đô Manila 300km, cách đảo Luzon -  Philippines 220km, cách đảo Hải Nam là điểm gần nhất của Trung Quốc là 800km. Phía Đông đảo Hoàng Nham là rãnh biển Manila, chỗ sâu nhất 5.377m, Trung Quốc cho rằng rãnh biển này là phân giới tự nhiên giữa quần đảo Trung Sa - Trung Quốc và Philippines. Ngày 21/11/2007, Chính phủ Trung Quốc phê chuẩn thành lập Thành phố hành chính cấp huyện Tam Sa, tỉnh Hải Nam, bao gồm quần đảo Trung Sa và hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam. Quần đảo Trung Sa là một nhóm bãi ngầm ở phía Đông Nam quần đảo Hoàng Sa.  Bãi cạn Hoàng Nham (tên tiếng Anh là Scarborough Shoal) nằm ở 150 07 vĩ bắc, 1170 51 kinh đông, cách vịnh Subic của Philippines 198km, cách thủ đô Manila 300km, cách đảo Luzon -  Philippines 220km, cách đảo Hải Nam là điểm gần nhất của Trung Quốc là 800km. Phía Đông đảo Hoàng Nham là rãnh biển Manila, chỗ sâu nhất 5.377m, Trung Quốc cho rằng rãnh biển này là phân giới tự nhiên giữa quần đảo Trung Sa - Trung Quốc và Philippines. Ngày 21/11/2007, Chính phủ Trung Quốc phê chuẩn thành lập Thành phố hành chính cấp huyện Tam Sa, tỉnh Hải Nam, bao gồm quần đảo Trung Sa và hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa của Việt Nam. Quần đảo Trung Sa là một nhóm bãi ngầm ở phía Đông Nam quần đảo Hoàng Sa.

Nhóm bãi ngầm này dài khoảng 100 hải lý, rộng khoảng 60 hải lý, nằm ở khoảng giữa đường hàng hải từ Đà Nẵng (Việt Nam) đến Philippines. Trung Quốc đại lục và Đài Loan đều tuyên bố chủ quyền đối với quần đảo Trung Sa. Trung Quốc xếp bãi cạn Hoàng Nham thuộc quần đảo Trung Sa của thành phố cấp huyện Tam Sa, tỉnh Hải Nam. Đầu những năm 1980, khi đó vịnh Subic của Philippines còn là căn cứ quân sự của Mỹ, bãi cạn Hoàng Nham trên thực tế chịu quyền kiểm soát của quân đội Mỹ đồn trú ở Philippines nằm ngoài vịnh Subic, cho nên Philippines chưa có yêu cầu đưa ra yêu sách chủ quyền với bãi cạn Hoàng Nham. Đảo Hoàng Nham thực chất là bộ phận nhô lên mặt nước của một quả núi lớn dựng đứng, mọc lên từ bình nguyên đáy biển ở độ sâu 3.500m, đứng trên đảo nhìn ra xung quanh ta có cảm giác nơi đây như là một bãi cạn, cho nên mới có tên gọi là “bãi cạn Hoàng Nham”, có nhiều nơi độ sâu chỉ từ 0,5 đến 2m, thông thường sâu 10 - 20m. Bao bọc xung quanh đảo Hoàng Nham là một rạn san hô hình khuyên, có chu vi chừng 55km, với diện tích 150km2. Trên bãi cạn Hoàng Nham là một đầm rộng 130km2. Đại bộ phận đảo là đá ngầm, chỉ có khoảng hơn 100 mỏm đá nhô khỏi mặt nước khi nước triều lên, trong đó có rất ít mỏm có diện tích 10m2 còn đa phần đều là các mỏm nhỏ đá mồ côi bằng cái chậu rửa mặt úp ngược. Phía Đông Nam đảo có một con đường thông ra biển rộng khoảng 400m, sâu 10 - 12m, tàu đánh cá có thể đi qua để đánh bắt cá hoặc tránh gió. Hiện nay, trên đảo Hoàng Nham không có bất kì vật thể gì tượng trưng cho chủ quyền của Trung Quốc và Philippines.

     Đảo Hoàng Nham là nơi phát sinh hàng loạt vấn đề về tranh chấp chủ quyền và xung đột giữa Trung Quốc, Philipppin, Trung Hoa Dân Quốc (sau đây gọi tắt là Đài Loan). Các bên tranh chấp đều nêu ra yêu sách chủ quyền lãnh thổ với Hoàng Nham - một phần trong tranh chấp Biển Đông. Trước mắt, từ năm 2012 đến nay, Trung Quốc đang giữ quyền kiểm soát thực tế đảo Hoàng Nham.

Yêu sách của Đài Loan

Tháng 1/1935, Uỷ ban bản đồ Đài Loan đã liệt kê Hoàng Nham vào bản đồ Đài Loan.

Năm 1947, để kỷ niệm ngày Hiến pháp, Chính phủ Đài Loan đã đặt tên đảo này là đảo Dân Chủ. Cuối năm 1947, Bộ Nội chính Đài Loan chính thức xuất bản bản đồ các đảo trên biển Đông, đã đặt Hoàng Nham ở vị trí phía trong “đường 11 đoạn” (sau này đường này gọi là “đường hình chữ U”, có nước gọi là “đường lưỡi bò”, và nó biến thành chỉ còn 9 đoạn, nên người ta thường gọi là “đường 9 đoạn). Với  “ đường 11 đoạn” này, Đài Loan cho rằng đó là đường biên giới trên biển, nó có tính chất lịch sử và hiệu lực pháp lý. Chính quyền Đài Loan có đầy đủ chủ quyền đối với tất cả các đảo, đá, bãi cạn trong “đường 11 đoạn”.

Bộ Ngoại giao Đài Loan nêu vấn đề, từ năm 1956 - 1958, Hải quân Mỹ khi tiến hành thăm dò địa chất, địa mạo trên đảo Dân Chủ thuộc quần đảo Trung Sa và trên đảo Song Tử Đông (hiện nay do Philippines kiểm soát, đảo này cách đảo Song Tử Tây chỉ 2,4km), phía Mỹ đều xin phép Chính quyền Đài Loan.

Yêu sách của Philippines

Từ khi còn là thuộc địa của Tây Ban Nha, Philippines đã đặt tên đảo Hoàng Nham là Bajode Masinloc. Philippines yêu sách chủ quyền dựa trên chuẩn mực được thiết lập bởi luật pháp quốc tế và họ đã quản lý hiệu quả đảo Dân Chủ. Quân đội Philippines đã tiến hành nhiều trận tập trận chung với quân đội Mỹ trên đảo Dân Chủ, Họ đã tiến hành các hoạt động nghiên cứu khoa học, xây dựng một hải đăng trên đảo. Phía Philippines cho rằng, ngay từ thời thuộc địa của Tây Ban Nha, người dân nước này đã sử dụng đảo này làm nơi cư trú và vùng biển quanh đảo là ngư trường  lâu đời của Philippines. Nước này đã đưa ra bằng chứng là, năm 1625, nhà địa lý  người Pháp khi vẽ bản đồ nước này đã xác định Hoàng Nham là đảo nằm ở phía Tây và thuộc tỉnh Palawan của Philippines. Năm 1792, nhà thám hiểm người Ý -Velater đã lên đảo Hoàng Nham, sau đó vẽ bản đồ Philippines, trong đó có đảo Hoàng Nham, bản đồ này được trưng bày tại bảo tàng Madrit, năm 1939, Philippines cho in bản đồ này.Năm 1911, Hoàng Nham được cơ quan khảo sát trắc nghiệm  quốc gia Mỹ đưa vào bản đồ Philippines.

Năm 1978, Tổng thống Marcos đã ký Nghị định số 1599, đưa Hoàng Nham vào lãnh thổ Philippines.

Ngày 10/3/2009, bà Tổng thống Arroyo đã ký nghị định xác định biên giới trên biển và liệt kê Hoàng Nham nằm trong đường biên giới đó. Đến ngày 21/1/2013, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Philippines tại Liên Hợp quốc cho hay, hiện Hoàng Nham đang được Trung Quốc kiểm soát.

Yêu sách chủ quyền của Trung Quốc

Chính phủ Trung Quốc cho rằng, trong lịch sử, chưa bao giờ đưa Hoàng Nham vào lãnh thổ của Philippines. Bộ Ngoại giao Trung Quốc chỉ ra: từ năm 1297 Nguyên Thế tổ Hốt Tất Liệt khi chủ trương để thống nhất lịch pháp trong toàn quốc đã phái Khâm thiên giám Quách Thủ Kính đi xác định các điểm cơ sở của 4 biển, đã xác định 1 trong 27 điểm cơ sở là đảo Hoàng Nham. Sau sự kiện này, trong lịch sử Trung Quốc từ thời đại nhà Tống đã gọi các đảo ở Biển Đông là “Thạch Đường Trường Sa”, trong đó bao gồm cả quần đảo Trung Sa nơi có đảo Hoàng Nham. Đời nhà Minh gọi các đảo này là “Vạn lý Trường Sa”, đời nhà Thanh gọi các đảo này là Thiên Lý Thạch Đường, trong đó có đảo Hoàng Nham. Năm 1983, Uỷ ban Địa danh Trung Quốc đã công bố địa danh chính thức của các đảo trên Biển Đông của nước này, Hoàng Nham là một trong số đó. Năm 1984, Nhà xuất bản Bản đồ Trung Quốc lần đầu tiên đã đưa Hoàng Nham vào bản đồ này. Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã nhiều lần tuyên bố nước này có chủ quyền đầy đủ với đảo Hoàng Nham và không có chuyện tranh chấp chủ quyền đảo Hoàng Nham.

Tóm tắt những sự kiện chính

 Năm 1950, quân đội Mỹ thường trú ở Philippines tại vịnh Subic đã chọn Hoàng Nham làm trường bắn. Tháng 10/1977, một đội nghiên cứu khoa học thuộc Viện Hàn lâm khoa học Trung Quốc đã lên đảo Hoàng Nham tiến hành khảo sát và nghiên cứu khoa học.

Sau năm 1980, Chính phủ Philippines đã xác định Hoàng Nham nằm trong vùng kinh tế đặc quyền 200 hải lý của nước này. Nhưng khi đó, vì Hoàng Nham đang do quân đội Mỹ kiểm soát thực tế, cho nên Philippines chưa nêu ra yêu sách chủ quyền Hoàng Nham.

Ngày 31/3/1990, Trung Quốc xây bia chủ quyền trên Hoàng Nham, năm 1994 thì xây bia kỷ niệm bằng bê tông trên đảo.

 Ngày 2/2/2009, Hạ viện Philippines thông qua Đạo luật 3216 (House Bill 3216)  đặt phần lớn quần đảo Trường Sa (trong đó, có cả đảo Ba Bình do Đài Loan kiểm soát) và đảo Hoàng Nham vào lãnh thổ Philippines.

Ngày 2/4/2009, Bộ Ngoại giao Đài Loan nhấn mạnh “Bất luận từ góc độ lịch sử, địa lý, thực tế hay luật pháp, 4 quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa, Trung Sa, Đông Sa và vùng biển xung quanh là lãnh thổ của Đài Loan. Đài Loan có đầy đủ tất cả các quyền đối với các quần đảo và vùng biển này. Chính quyền Đài Loan sẽ không công nhận bất kỳ quốc gia nào tuyên bố chủ quyền hoặc chiếm giữ nó với bất kỳ lý do nào hay cách thức nào”. 

Ngày 16/4/2012, Bộ Ngoại giao TrungQuốc phát biểu: Trung Quốc hy vọng các bên liên quan sẽ làm nhiều hơn để bảo vệ an ninh quốc gia, các bên tăng cường mức độ tin tưởng lẫn nhau, để làm những việc có lợi cho hòa bình và ổn định trong khu vực. Chính sự vi phạm chủ quyền TrungQuốc của Philipppin là nguyên nhân chính dẫn đến các sự việc không mong muốn này.Tình hình hiện nay trên đảo Hoàng Nham đã yên tĩnh trở lại. Trung Quốc và Philippines đang thúc đẩy việc tìm kiếm giải pháp hòa bình cho vấn đề Hoàng Nham”. Ngày 16/4/2012, Bộ Ngoại giao Trung Quốc phát biểu: Trung Quốc hy vọng các bên liên quan sẽ làm nhiều hơn để bảo vệ an ninh quốc gia, các bên tăng cường mức độ tin tưởng lẫn nhau, để làm những việc có lợi cho hòa bình và ổn định trong khu vực. Chính sự vi phạm chủ quyền TrungQuốc của Philipppin là nguyên nhân chính dẫn đến các sự việc không mong muốn này.Tình hình hiện nay trên đảo Hoàng Nham đã yên tĩnh trở lại. Trung Quốc và Philippines đang thúc đẩy việc tìm kiếm giải pháp hòa bình cho vấn đề Hoàng Nham”.

 Ngày 17/4/2012, Bộ trưởng Bộ Ngoại giao Philippines Rosario tuyên bố “Chính phủ Philippines sẽ tìm cách giải quyết cuộc đối đầu giữa Trung Quốc và Philippines trên đảo Hoàng Nham thông qua trọng tài quốc tế. Ngày 21/1/2013, Bộ Ngoại giao Philippines thừa nhận TrungQuốc đã kiểm soát thực tế đảo Hoàng Nham.

Tháng 1/2013, Philippines chính thức kiện Trung Quốc lên Tòa Trọng tài quốc tế về Luật Biển với nhiều nội dung, trong đó có vấn đề Hoàng Nham.

Ngày 31/8/2014, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng Philippines trong một phiên điều trần trước Quốc hội đã ngậm ngùi rằng, để tránh sự tái diễn từ quá khứ, quân đội Philippines phải đóng quân trên đảo Hoàng Nham, nhưng hiện tại, chúng tôi không có khả năng làm điều đó. Còn Bộ trưởng Bộ Ngoại giao thì cáo buộc Trung Quốc cố gắng mở rộng lãnh thổ trước khi Trung Quốc và ASEAN đạt được “Bộ Quy tắc ứng xử trên Biển Đông”.

Năm 2015 - 2016, nhiều lần Bộ Ngoại giao Philippines phản đối mạnh mẽ việc tàu Cảnh sát Biển TrungQuốc cố tình va chạm gây rủi ro làm hư hại nặng các tàu cá của ngư dân nước này tác nghiệp trên vùng biển truyền thống quanh đảo Hoàng Nham.

Ngày 12/7/2016, Tòa Trọng tài về vụ Philippines kiện Trung Quốc đã ra phán quyết: Trung Quốc không có cơ sở pháp lý yêu sách quyền lợi lịch sử với tài nguyên tại các vùng biển trong “đường 9 đoạn”. Tòa cũng khẳng định rằng ngư dân Philippines cũng như Trung Quốc đã có quyền đánh cá truyền thống ở bãi cạn Hoàng Nham và Trung Quốc đã ngăn cản các quyền đó. Tòa cũng khẳng định Trung Quốc đã vi phạm quyền chủ quyền của Philippines trong vùng đặc quyền kinh tế của nước này bằng việc: can thiệp vào hoạt động đánh cá và thăm dò dầu khí của Philippines; bồi đắp xây dựng các đảo nhân tạo trong vùng đặc quyền kinh tế của Philippines.

Ngày 19/10/2016, Tổng thống Duterte tuyên bố tại Bắc Kinh: Phán quyết của Tòa Trọng tài giải quyết vụ kiện Biển Đông giữa Trung Quốc và Philippines chỉ là mẩu giấy và là thứ yếu trong các cuộc đàm phán với Trung Quốc. Những phát biểu trên được nêu ra khi ông cùng 200 doanh nhân nước này thăm Trung Quốc, nhằm xây dựng mối quan hệ đồng minh thương mại với Trung Quốc. Tổng thống cũng tuyên bố: Chuyến thăm này là bàn chuyện kinh tế, thương mại với TrungQuốc, không phải để làm xói mòn thêm hay gây tổn hại thêm tranh chấp giữa hai nước.

Tháng 3/2017, trước Quốc hội Trung Quốc, thị trưởng thành phố cấp huyện Tam Sa công bố việc xây dựng các trạm quan sát môi trường trên đảo Hoàng Nham đã đang được tiến hành. Còn cũng trong khoảng thời gian đó, Tổng thống Duterte cho biết: Ông không thể ngăn Trung Quốc thực hiện công việc xây dựng trên đảo Hoàng Nham.□

Nguyễn Ngọc Điệp

Tài liệu tham khảo:

https://baike.baidu.com/item/%E9%BB%84%E5%B2%A9%E5%B2%9B%

http://www.wikiwand.com/zh/%E9%BB%84%E5%B2%A9%E5%B2%9B%