Hội nhập quốc tế với vấn đề quốc phòng, an ninh, bảo vệ Tổ quốc

Chủ động và tích cực hội nhập quốc tế sẽ tạo ra cho chúng ta những điều kiện, khả năng to lớn trong xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, cũng như trong bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa.

1. Vấn đề hội nhập quốc tế về kinh tế đã được đề cập trong nhiều văn kiện của Đảng. Đại hội IX của Đảng đề ra chủ trương “chủ động hội nhập kinh tế quốc tế”; ngày 27/11/2001, Bộ Chính trị khóa X ban hành Nghị quyết số 07-NQ/ TW “Về hội nhập kinh tế quốc tế”; Đại hội X của Đảng khẳng định: “Chủ động và tích cực hội nhập kinh tế quốc tế, đồng thời mở rộng hợp tác quốc tế trong các lĩnh vực khác”; ngày 5/2/2007, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TW “Về một số chủ trương, chính sách lớn để nền kinh tế phát triển nhanh và bền vững khi Việt Nam là thành viên của Tổ chức Thương mại thế giới”; Đại hội XI của Đảng xác định vấn đề “chủ động và tích cực hội nhập quốc tế”; ngày 10/4/2013, Bộ Chính trị ra Nghị quyết số 22-NQ/TW “Về hội nhập quốc tế”, trong đó đề cập đến những kết quả đã đạt được, đồng thời chỉ ra những hạn chế, yếu kém trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế và mở rộng quan hệ đối ngoại.

Cùng với quá trình toàn cầu hóa, hội nhập quốc tế là một xu thế khách quan. Đây là một bước đi tất yếu, phản ánh quá trình “Toàn cầu hóa kinh tế là một xu thế khách quan, lôi cuốn ngày càng nhiều nước tham gia… vừa có mặt tích cực, vừa có mặt tiêu cực, vừa có hợp tác, vừa có đấu tranh”[1], và Việt Nam cũng không phải là ngoại lệ. Đặc biệt, Đại hội X của Đảng đã khẳng định: “Toàn cầu hóa kinh tế tạo ra cơ hội phát triển nhưng cũng chứa đựng nhiều yếu tố bất bình đẳng, gây khó khăn, thách thức cho các quốc gia, nhất là các nước đang phát triển”[2].

2. Trong hội nhập quốc tế, chúng ta tận dụng được nhiều cơ hội lớn, nhưng cũng phải đối mặt với những thách thức không nhỏ. Những cơ hội và thách thức đó diễn ra trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, đặt ra nhiều vấn đề mới cho cách mạng Việt Nam, trong đó có việc thực hiện hai nhiệm vụ chiến lược: xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Dưới góc độ xây dựng nền quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa, có thể thấy, khi chúng ta hội nhập quốc tế một cách chủ động và tích cực, những cơ hội đó sẽ được thể hiện ở các khía cạnh sau đây:

- Chúng ta được tiếp cận thị trường hàng hóa và dịch vụ ở tất cả các nước, nhất là các nước trong Tổ chức Thương mại thế giới (WTO). Qua đó, có thể mở rộng thị trường xuất khẩu - một trong những yếu tố quan trọng bảo đảm sự tăng trưởng kinh tế. Xét theo mối quan hệ giữa kinh tế và quốc phòng, an ninh, có thể thấy, sự tăng trưởng kinh tế sẽ tạo điều kiện để tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh, nhất là tiềm lực kinh tế, quân sự, mà trước hết, là khả năng thực hiện từng bước hiện đại hóa quốc phòng, hiện đại hóa các lực lượng quân đội và công an. Cụ thể, chúng ta sẽ có điều kiện để đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa trang bị của quân đội và công an thông qua việc mua sắm những trang bị kỹ thuật của các nước, nhất là các nước trong WTO; đồng thời, những trang bị kỹ thuật do nền công nghiệp quốc phòng của chúng ta tạo ra cũng có điều kiện để trao đổi với các nước. Để làm được điều đó, đòi hỏi chúng ta phải tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về kinh tế, các thiết chế quản lý kinh tế, cải thiện môi trường kinh doanh. Đây là những điều kiện rất quan trọng để phát huy tiềm năng của các thành phần kinh tế trong nước, thu hút đầu tư nước ngoài, qua đó tiếp nhận vốn, công nghệ sản xuất và kinh nghiệm quản lý, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, bảo đảm tăng trưởng kinh tế. Qua đó, sẽ tạo điều kiện để tăng cường tiềm lực quốc phòng, an ninh, đặc biệt là tạo ra nguồn nhân lực cho sự nghiệp xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, xây dựng quân đội nhân dân, công an nhân dân cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.

- Chúng ta có được vị thế bình đẳng như các thành viên khác trong cộng đồng quốc tế, có điều kiện đấu tranh nhằm thiết lập một trật tự kinh tế mới công bằng hơn, hợp lý hơn, bảo đảm lợi ích của đất nước. Việc bảo đảm lợi ích của đất nước về mặt kinh tế sẽ tạo điều kiện bảo đảm lợi ích của đất nước trên các mặt khác. Sự độc lập về kinh tế không chỉ là điều kiện bảo đảm cho sự độc lập về chính trị, xét trong mối quan hệ kinh tế với chính trị, mà còn tạo thế cho hoạt động đối ngoại, kể cả đối ngoại quân sự, quốc phòng. Nhờ đó, sẽ đem lại cho chúng ta sức mạnh mới trong xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, cũng như trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc nói chung, nhất là việc gắn kết chặt chẽ hơn giữa các mặt kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh, đối ngoại. Trong điều kiện các nước trong cộng đồng quốc tế có lợi ích kinh tế đan cài nhau, kéo theo sự đan cài về an ninh, tạo ra những khả năng để bảo đảm an ninh chung trong cả cộng đồng, thì vấn đề bảo đảm an ninh của chúng ta sẽ có được những yếu tố tích cực.

- Tạo điều kiện cho nước ta tiếp thu khoa học - công nghệ tiên tiến, nhất là dưới sự phát triển như vũ bão của cuộc cách mạng khoa học - công nghệ hiện đại. Cùng với đó, sự phát triển chung của kinh tế thương mại, dịch vụ, đầu tư… sẽ làm cho thị trường hàng hóa phục vụ quốc phòng, an ninh ngày càng phong phú hơn, tạo điều kiện thuận lợi trong quan hệ trao đổi, đầu tư, đổi mới công nghệ, từng bước hiện đại hóa trang bị vũ khí - kỹ thuật quân sự, tăng cường hiện đại hóa quốc phòng, hiện đại hóa quân đội, công an, tăng cường sức mạnh bảo vệ Tổ quốc.

3. Trong quá trình hội nhập quốc tế, xét ở góc độ xây dựng nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, cũng như ở góc độ bảo vệ Tổ quốc nói chung, chúng ta cũng phải đối đầu với những thách thức không nhỏ. Những thách thức đó diễn ra trên các khía cạnh chủ yếu sau đây:

- Hội nhập quốc tế có nghĩa là chúng ta đã đi vào xu thế chung của thế giới - xu thế hội nhập, cùng vào một “sân chơi chung”. Về khách quan, do bị chế ước bởi những định chế chung nên tính phụ thuộc lẫn nhau sẽ ngày càng sâu sắc hơn. Điều đó không chỉ đe dọa đến sự độc lập về kinh tế, chính trị, làm gia tăng thêm tính chất, nội dung, hình thức của cuộc đấu tranh giữa định hướng xã hội chủ nghĩa với xu hướng tự phát theo định hướng tư bản chủ nghĩa, mà còn gia tăng sự phụ thuộc của an ninh quốc gia vào an ninh khu vực, an ninh thế giới. Chúng ta hội nhập quốc tế “trong bối cảnh quốc tế có những biến đổi to lớn và sâu sắc”[3], như “Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011)” đã chỉ rõ. Cương lĩnh còn nhấn mạnh: “Đặc điểm nổi bật trong giai đoạn hiện nay của thời đại là các nước với chế độ xã hội và trình độ phát triển khác nhau cùng tồn tại, vừa hợp tác, vừa đấu tranh, cạnh tranh gay gắt vì lợi ích quốc gia, dân tộc”[4].

- Trong quá trình hội nhập quốc tế, chúng ta tham gia vào môi trường thông tin rộng lớn, với sự phát triển của khoa học và công nghệ hiện đại, các phương tiện công nghệ cao như máy tính, mạng internet, thư điện tử… Theo đó, quan niệm về “an ninh toàn diện”, “an ninh phi truyền thống” đã xuất hiện và vấn đề “bảo vệ an ninh chính trị, an ninh kinh tế, an ninh tư tưởng - văn hóa và an ninh xã hội” phải được đặt ra. Vấn đề kiểm soát, phát hiện, ngăn chặn những cuộc xâm nhập, “tiến công mềm” từ bên ngoài bằng các thủ đoạn thông tin trên các lĩnh vực kinh tế, chính trị, tư tưởng, văn hóa được đặt ra một cách gay gắt hơn.

- Tham gia hội nhập quốc tế, chúng ta không thể không chịu ảnh hưởng của sự “phân phối” lợi ích toàn cầu không đồng đều, đặc biệt là đối với những nước có nền kinh tế phát triển ở trình độ thấp như nước ta thì việc phải chịu thua thiệt trong “phân phối” lợi ích toàn cầu là điều khó tránh khỏi. Không những thế, sự “phân phối” không đồng đều cũng có thể diễn ra ngay trên đất nước ta, cụ thể là một bộ phận dân cư sẽ được hưởng lợi ít hơn, từ đó có thể dẫn đến nguy cơ thất nghiệp, gia tăng sự phân hóa giàu nghèo; có thể dẫn đến nguy cơ “rạn nứt” trong xã hội, thách thức sự ổn định và đồng thuận về chính trị - xã hội, ảnh hưởng đến việc củng cố, xây dựng tiềm lực và thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, nhất là “thế trận lòng dân” trong sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc.

- Trong hội nhập quốc tế, thông qua các hiệp định song phương và đa phương, dòng đầu tư nước ngoài vào nước ta sẽ ngày càng lớn, nhất là việc hình thành và mở rộng các khu kinh tế mở, các khu kinh tế trọng điểm, các khu chế xuất, khu công nghiệp tập trung, đặc biệt là các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài lớn. Trước tình hình đó, vấn đề bảo đảm quốc phòng, an ninh trên cả đất liền, biển đảo, trong các khu kinh tế sẽ khó khăn, phức tạp hơn, nhất là trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư của nước ngoài, việc xây dựng tổ chức đảng, hoạt động của lực lượng tự vệ, an ninh, công đoàn và các tổ chức quần chúng khác còn nhiều khó khăn, vướng mắc cả về nhận thức và tổ chức thực hiện.

4. Để triệt để tận dụng những cơ hội lớn trong hội nhập quốc tế nhằm phát triển nền kinh tế đất nước, làm cơ sở cho việc xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, cũng như sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa nói chung; đồng thời, hạn chế đến mức thấp nhất những khó khăn, thách thức, chúng ta cần thực hiện tốt một số giải pháp chủ yếu sau:

Một là, làm cho toàn Đảng, toàn dân và toàn quân nhận thức ngày càng đầy đủ hơn, toàn diện hơn, sâu sắc hơn về tính tất yếu khách quan của việc chủ động và tích cực hội nhập quốc tế. Qua đó, thấy được bên cạnh những cơ hội lớn, chắc chắn sẽ gặp những khó khăn, thách thức không nhỏ đối với việc xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, cũng như sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc nói chung. Từ đó, tiếp tục đổi mới tư duy về quốc phòng, an ninh, nhất là tư duy về xây dựng tiềm lực và thế trận quốc phòng toàn dân, an ninh nhân dân, về mối quan hệ ngày càng khăng khít, vừa hỗ trợ, vừa tạo điều kiện, thúc đẩy lẫn nhau giữa kinh tế với quốc phòng, an ninh; giữa quốc phòng, an ninh với đối ngoại…

Hai là, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước đối với quốc phòng, an ninh, nhất là trong việc xác định những quan điểm, đường lối, chính sách bảo đảm sự kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với xây dựng và củng cố quốc phòng, an ninh, bảo đảm cho mỗi bước phát triển kinh tế từ việc tận dụng cơ hội của quá trình chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, là một bước tăng cường quốc phòng, an ninh cả về tiềm lực và thế trận. Mặt khác, không vì quá nhấn mạnh đến tăng trưởng kinh tế mà sao nhãng, xem nhẹ việc củng cố quốc phòng, an ninh; ngược lại, cũng không nên tuyệt đối hóa vấn đề quốc phòng, an ninh mà làm ảnh hưởng đến sự phát triển, tăng trưởng kinh tế, nhất là việc thu hút đầu tư vốn, công nghệ, kỹ thuật và kinh nghiệm quản lý từ nước ngoài.

Ba là, kết hợp chặt chẽ giữa phát huy tối đa sức mạnh nội lực, tinh thần yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội, ý chí tự lực, tự cường của dân tộc, của nhân dân ta trong quá trình giữ nước với phát huy sức mạnh ngoại lực trong xây dựng, củng cố quốc phòng, an ninh; kết hợp chặt chẽ giữa quốc phòng, an ninh với đối ngoại, nhất là đối ngoại quân sự, quốc phòng. Phát huy tối đa khả năng của hoạt động đối ngoại quân sự, quốc phòng không chỉ đối với quá trình phát triển kinh tế của đất nước, mà còn đối với cả quá trình xây dựng, củng cố nền quốc phòng toàn dân và nền an ninh nhân dân, cũng như sự nghiệp bảo vệ Tổ quốc nói chung. Việc hội nhập quốc tế ngày càng chủ động, tích cực và sâu hơn thì càng đòi hỏi tư duy về kết hợp sức mạnh nội lực với sức mạnh ngoại lực, kết hợp quốc phòng, an ninh với đối ngoại phải được từng bước đổi mới cho phù hợp với điều kiện mới, đặc biệt là phát huy vai trò của quốc phòng, an ninh, đối ngoại trong việc tạo nên môi trường hòa bình, ổn định, “trong ấm”, “ngoài êm” cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Bốn là, đẩy mạnh công tác đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ các cấp, nhất là đội ngũ cán bộ hoạt động trong các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh; tạo điều kiện để họ thường xuyên tiếp xúc, trao đổi, hợp tác với các tổ chức kinh tế nước ngoài. Qua đó, đào tạo được một đội ngũ cán bộ vừa có đức, vừa có tài, vừa “hồng”, vừa “chuyên”, vừa có bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt, vừa có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ đáp ứng cả yêu cầu phát triển kinh tế và củng cố quốc phòng, an ninh. Trong điều kiện Việt Nam đã chủ động và tích cực hội nhập quốc tế, yêu cầu về phẩm chất và năng lực của đội ngũ cán bộ chính là ở khả năng nắm bắt và tận dụng cơ hội lớn, với việc hạn chế những khó khăn, thách thức đối với quốc phòng, an ninh, bảo đảm cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa tiếp tục phát triển, vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

[1] - Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ IX, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001, tr. 64

[2] - Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, tr. 73

[3] - Văn kiện Đại hội đại biểu Đảng toàn quốc lần thứ XI, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2011, tr. 67

[4] - Văn kiện đã dẫn, tr. 69

Thiếu tướng, PGS, TS Nguyễn Vĩnh Thắng