Căng thẳng biên giới Ba Lan -  Belarus

Từ 1/8 đến nay, lực lượng biên phòng Ba Lan đã ghi nhận hơn 30.000 trường hợp người di cư tìm cách vượt biên trái phép vào nước này, người di cư dùng dao cắt dây thép gai bảo vệ, tấn công cảnh sát, leo qua rào chắn để vào Ba Lan từ cửa khẩu biên giới Kuznica, bên phần lãnh thổ của Belarus và tìm cách đi đến các nước khác trong khối EU. Nhiều người trong số họ đến từ các quốc gia đang trải qua bất ổn về chính trị và tôn giáo như Afganishtan, Iraq, Syria…

Tình trạng khủng hoảng di cư tại biên giới Ba Lan - Belarus bắt đầu căng thẳng kể từ đầu tháng 11, Ba Lan ghi nhận hơn 4.500 lượt người nỗ lực vượt biên, người di cư  tạo thành từng nhóm trên 100 người, tìm mọi cách để vào được Ba Lan.

Nguyên nhân:

Nguyên nhân chính của cuộc khủng hoảng di cư ở biên giới Ba Lan - Belarus xuất phát từ việc Tổng thống Belarus Alexander Lukashenko chiến thắng tại cuộc bầu cử tháng 8/2020, nắm quyền liên tục trong nhiệm 6 nhiệm kỳ, Belarus rơi vào khủng hoảng trên nhiều lĩnh vực. Phe đối lập bác bỏ kết quả và cáo buộc có gian lận trong bầu cử, các nước phương Tây gây sức ép kêu gọi tổ chức bầu cử lại. Chính quyền Belarus bị áp lực bởi nhiều cuộc biểu tình quy mô lớn, kéo dài hàng tháng trời.

Trước tình hình đó, Liên minh châu Âu và Mỹ phản ứng bằng cách áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với chính phủ của Lukashenko. Tháng 5/2021, chuyến bay FR4978 của hãng hàng không Ryanair, khởi hành từ Athens (Hy Lạp) tới thủ đô Vilnius (Lithuania), khi bay đến không phận Belarus đã buộc phải chuyển hướng hạ cánh tại thủ đô Minsk của Belarus. Khi máy bay hạ cánh, các nhân viên an ninh Belarus đã bắt giữ nhà báo Raman Pratasevich, người điều hành ứng dụng nhắn tin Telegram giúp tổ chức các cuộc biểu tình lớn chống lại Tổng thống Lukashenko, EU đã kịch liệt phản đối động thái này, đồng thời áp đặt thêm các lệnh trừng phạt mới đối với các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế Belarus.

Phản ứng của Belarus

Tổng thống Lukashenko tuyên bố đình chỉ thỏa thuận ngăn chặn dòng người di cư bất hợp pháp tới EU với lý do các lệnh trừng phạt của EU đã cướp đi các khoản tiền cần thiết để Belarus thực hiện việc này, đồng thời bác bỏ những cáo buộc của các nước EU, Mỹ, và khối NATO cho rằng, Belarus đang sử dụng người di cư để tạo ra sức ép chính trị, nhằm trả đũa lệnh trừng phạt. Ông cũng chỉ rõ EU là bên gây ra khủng hoảng di cư, thậm chí còn đối xử tồi tệ với người tị nạn. Belarus cũng cho rằng, Ba Lan đang cố tình làm leo thang căng thẳng bởi người nước ngoài gần biên giới với Ba Lan muốn vào xin cơ chế tị nạn ở EU, gồm cả phụ nữ, trẻ em và đều không đe dọa tới an ninh của nước này nói riêng và của EU nói chung.

Phản ứng của Ba Lan

Ngày 11/9/2021 Ba Lan quyết định đóng cửa khẩu Kuznica khiến dòng người di cư tập trung với số lượng lớn, tạo thành các khu trại tị nạn tại khu vực biên giới giữa Ba Lan - Belarus. Các nhà chức trách Ba Lan đã bắt giữ một số người, cho phép một số ít được quyền xin tị nạn, số còn lại buộc xuất cảnh về Belarus.

Thủ tướng Ba Lan cáo buộc Tổng thống Belarus là người gây ra khủng hoảng di cư khiến Ba Lan phải thông qua một dự luật về xây dựng hàng rào dây thép gai trị giá khoảng 410 triệu USD để ngăn cản người tị nạn. Các quan chức tại Ba Lan cũng cảnh báo Belarus có thể “kích động một cuộc xung đột vũ trang” ở biên giới để gây thêm sức ép đối với Ba Lan.

Ba Lan còn cáo buộc lực lượng bảo vệ biên giới của Belarus xâm phạm và tiến sâu hàng trăm mét vào lãnh thổ Ba Lan trong đêm Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Belarus cáo buộc Ba Lan tung thông tin sai sự thật để làm tổn hại tới qua hệ hai nước. Nhận định làn sóng người di cư trái phép tràn vào Ba Lan sẽ ở mức cao, đe dọa an ninh toàn EU, chính phủ Ba Lan ban bố tình trạng khẩn cấp và điều động khoảng 12.000 nhân viên cảnh sát và quân đội tới hỗ trợ lực lượng biên phòng.

Tình hình hiện nay tại biên giới Ba Lan - Belarus

Những người di cư phải đối mặt với điều kiện sống khắc nghiệt khi cố gắng vượt biên từ Belarus trong thời tiết lạnh giá, thiếu lương thực và chăm sóc y tế. Điều kiện sống thiếu thốn đã khiến ít nhất 10 người di cư thiệt mạng, trong đó có bảy người ở phía biên giới Ba Lan. Người lớn và trẻ em từ vùng chiến sự và các quốc gia nghèo vẫn bị chèn ép giữa một bên là hàng rào dây thép gai, một bên là binh lính. Lực lượng biên phòng Ba Lan không cho phép người dân vượt biên từ Belarus vào Ba Lan nhưng khi dòng nguời này cố gắng quay trở lại Belarus, họ cũng không được lực lượng biên phòng Belarus cho phép nhập cảnh. Vấn đề người di cư là vật cản, nguyên nhân của bất đồng giữa các nước thành viên EU, Châu Âu đã không ít lần phải trải qua những cuộc khủng hoảng tị nạn tương tự những gì đang diễn ra ở Ba Lan. Ba Lan và 10 quốc gia EU khác đã kêu gọi toàn EU thay đổi khung pháp lý hiện có cho phù hợp với thực tế mới. Lời kêu gọi này phớt lờ Công ước Geneva về người tị nạn, hợp pháp hóa việc từ chối những người tị nạn yếu thế, đẩy họ trở lại tình huống nguy hiểm.

Những gì đang diễn ra ở biên giới Belarus-Ba Lan khiến EU đang đối mặt với hỗn loạn ở biên giới. Sau chiến dịch ngoại giao của EU, các nước Trung Đông đã đưa ra những biện pháp để giảm dòng người di cư đổ về Belarus. Chính phủ Iraq thông báo nước này sẽ tổ chức một chuyến bay hồi hương cho các công dân đang kẹt tại biên giới Belarus - Ba Lan tự nguyện quay về nước. Thổ Nhĩ Kỳ cũng cấm người Iraq, Syria và Yemen bay tới Belarus. Các chuyến bay tới Belarus từ các nước khác ở Trung Đông bị tạm dừng, mọi nỗ lực ngăn chặn khủng hoảng đang được xúc tiến nhưng xem ra căng thẳng trên biên giới Ba Lan - Belarus vẫn không có dấu hiệu chấm dứt.