Bộ đội Biên phòng học tập và rèn luyện theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hồ Chí Minh là bậc đại trí, đại nhân, đại dũng. Thiên tài của Người được biểu hiện trước hết ở phong cách tư duy khoa học. Đề cập tới phong cách tư duy Hồ Chí Minh là nói tới những nét độc đáo, đặc sắc, những biểu hiện đặc thù, những biểu hiện sinh động của phương pháp tư duy duy vật biện chứng. Cụ thể:

1. Phong cách tư duy Hồ Chí Minh biểu hiện trước hết ở tinh thần độc lập, tự chủ, vượt lên trên mọi thành kiến tư tưởng và rất sáng tạo

Khác với các nhà yêu nước đương thời, Hồ Chí Minh có một tinh thần độc lập và một năng lực làm chủ rất cao. Người đã khước từ đề nghị của các vị tiền bối, muốn hướng Người đi theo con đường Đông Du, cải  cách... Bởi Người nhận thấy các con đường đó đều không thể đem lại độc lập, tự do cho đất nước. Người quyết định sang châu Âu, tới đất nước của chính kẻ thù đang giày xéo lên Tổ quốc mình để tìm hiểu đằng sau những từ ngữ rất đẹp “tự do”, “bình đẳng”, “bác ái” là gì?, để “xem họ làm thế nào rồi mới trở về giúp đồng bào mình…”.

Trong các cuộc cách mạng, việc xác định đúng đắn lực lượng tiến hành cách mạng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Với tư duy độc lập, tự chủ, Hồ Chí Minh thấy rõ tính tích cực, chủ động, sự tự lập và sức mạnh của các dân tộc thuộc địa trong việc lật đổ chủ nghĩa thực dân để tự giải phóng mình, bên cạnh sự tranh thủ thời cơ và sự giúp đỡ quốc tế. Vì vậy, trong Tuyên ngôn của Liên hiệp thuộc địa, Người viết: “Vận dụng công thức của C.Mác, chúng tôi xin nói với anh em rằng công cuộc giải phóng anh em, chỉ có thể thực hiện được bằng sự nỗ lực của bản thân anh em”⁽¹⁾. Sau này, trong suốt những năm chỉ đạo hai cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, Hồ Chí Minh luôn nêu cao tinh thần “dựa vào sức mình là chính”. Người xác định: “Dân ta phải giữ nước ta”, “đem sức ta mà giải phóng cho ta”. Năm 1954, khi miền Bắc bước vào thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội, Người chỉ rõ: “Trước đây, nhân dân ta đã nêu cao tinh thần tự lực cánh sinh, trường kỳ kháng chiến thì ngày nay phải nêu cao tinh thần tự lực cánh sinh, cần kiệm xây dựng nước nhà”⁽²⁾.

Chính tư duy độc lập, tự chủ đã tạo cơ sở cho Hồ Chí Minh có cách nhìn nhận, đánh giá, giải quyết vấn đề lý luận và thực tiễn rất sáng tạo. Chủ nghĩa Mác- Lênin là học thuyết “chân chính nhất, chắc chắn nhất và cách mạng nhất”. Tuy nhiên, Hồ Chí Minh không cho rằng đó là học thuyết “nhất thành, bất biến”. Vì vậy, Người đưa ra phương pháp học tập chủ nghĩa Mác- Lênin: “…là học tập cái tinh thần xử trí mọi công việc đối với người và đối với bản thân mình; là học tập những nguyên lý phổ biến của chủ nghĩa Mác- Lênin để áp dụng một cách sáng tạo vào hoàn cảnh thực tế nước ta…”⁽³⁾. Không chỉ sáng tạo trong nghiên cứu lý luận, trong thực tiễn hoạt động cách mạng, tư duy sáng tạo của Người còn thể hiện trong nhiều lĩnh vực như thi, ca, nhạc, họa… “Nhật ký trong tù” là một tác phẩm văn học xuất sắc, đã biến thơ Đường đầy sáng tạo. Người vận dụng nhuần nhuyễn, thành công truyện Kiều trong giao tiếp với đồng bào và khách quốc tế, để làm cho không khí các buổi gặp đó trở nên vui tươi, thân thiết hơn…

Tinh thần độc lập, tự chủ, vượt lên trên mọi thành kiến tư tưởng và rất sáng tạo ở Hồ Chí Minh còn được thể hiện qua việc Người luôn khuyến khích tinh thần “dám nghĩ, dám làm”. Người chỉ trích gay gắt những cán bộ chỉ biết khư khư giữ nếp cũ. Cái mới không hợp cũng không dám sửa bỏ, cái cần thiết cũng không dám đặt mới. Trong công tác cán bộ, Người luôn nhấn mạnh “Đảng phải đào tạo được một đội ngũ cán bộ cả gan nói, cả gan đề ra ý kiến…có gan phụ trách, có gan làm việc”⁽⁴⁾. Người cho rằng “Nếu đào tạo một mớ cán bộ nhát gan, dễ bảo “đập đi, hò đứng” không dám phụ trách. Như thế là một việc thất bại cho Đảng”⁽⁵⁾.

2. Phong cách tư duy Hồ Chí Minh luôn luôn thiết thực, gắn bó nhuần nhuyễn giữa lý luận với thực tiễn

Năm 1920, sau mười năm bôn ba tìm đường cứu nước, qua nhiều châu lục, tiếp xúc với nhiều nhà văn hoá, chính trị, triết học với những học thuyết tư tưởng của họ, nhưng chỉ đến khi đọc Luận cương của Lênin về các vấn đề dân tộc và thuộc địa, Nguyễn Ái Quốc mới “vui mừng đến phát khóc lên…Đây là cái cần thiết cho chúng ta, đây là con đường giải phóng chúng ta”⁽⁶⁾. Như vậy, sức hấp dẫn, lôi cuốn của chủ nghĩa Mác- Lênin đối với Hồ Chí Minh thoạt đầu chưa phải là tầm vóc lý luận mà là mục đích, tác dụng thực tiễn của nó.

      Nhận thức được vai trò quan trọng của lý luận trong hoạt động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn nhắc chúng ta về lời dạy của Lênin “không có lý luận cách mạng, thì không có phong trào cách mạng”. Nghiên cứu chủ nghĩa Mác- Lênin, Người đã nhận thức được rằng: “Thống nhất giữa lý luận với thực tiễn là một nguyên tắc cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin”⁽⁷⁾. Vì vậy, Người đặt ra và luôn nhất quán thực hiện yêu cầu “lý luận phải liên hệ với thực tiễn”.

      Trong thời gian hoạt động cách mạng ở nước ngoài, khi đề cập việc phát triển phong trào cách mạng ở Phương Đông, Người luôn lưu ý Ban Phương Đông Quốc tế Cộng sản rằng: “Nói chung các dân tộc ở Phương Đông đều giàu tình cảm, đối với họ một tấm gương sống còn có giá trị hơn một trăm bài diễn thuyết”⁽⁸⁾. Trở về nước, với nhận thức sâu sắc: “Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành mù quáng, lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông”⁽⁹⁾, nên Người rất sâu sát với cơ sở; đã thường xuyên chủ động xuống thăm, tiếp xúc cơ sở địa phương, công trường, xí nghiệp, hợp tác xã, đơn vị quân đội, tiếp xúc với nhân dân… Mặc dù, bận rộn trên cương vị Chủ tịch nước, Người vẫn không quên dành thời gian đọc báo để nắm bắt tình hình quốc tế, tình hình chiến sự diễn ra trên các chiến trường, ghi nhớ những tấm gương chiến đấu dũng cảm, gương người tốt, việc tốt để biểu dương, khen thưởng kịp thời…

Sự gắn bó giữa lý luận với thực tiễn trong phong cách tư duy Hồ Chí Minh còn thể hiện ở sự nhất quán giữa lời nói và việc làm. Ở Người, nói đi đôi với làm, nói với làm là một. Điều gì Người đã nói là Người quyết tâm phấn đấu, thực hiện cho bằng được dù khó khăn, gian khổ đến mấy và đây cũng là điều lý giải tại sao ở Người lại có niềm tin mãnh liệt, sắt son của quần chúng nhân dân đến như vậy. Người thường căn dặn cán bộ, đảng viên: “Nói cái gì phải cho tin- nói và làm cho nhất trí”⁽¹⁰⁾, vì rằng: “lời nói và việc làm của đảng viên rất quan hệ đến sự nghiệp cách mạng, vì nó ảnh hưởng rất lớn đến quần chúng”⁽¹¹⁾. Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng nghiêm khắc phê phán, nhắc nhở bệnh quan liêu trong cán bộ, đảng viên: “Việc gì cũng kềnh càng, chậm rãi, làm cho qua chuyện. Nói một đường làm một nẻo”⁽¹²⁾.

Như vậy, thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một trong những nét đặc sắc trong phong cách tư duy Hồ Chí Minh. Bằng phong cách tư duy đó, Hồ Chí Minh đã trung thành, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác- Lênin vào điều kiện thực tế ở Việt Nam, đem lại cho chủ nghĩa Mác- Lênin sức sống mãnh liệt, gắn bó chặt chẽ với thực tiễn.

3. Phong cách tư duy Hồ Chí Minh luôn luôn có sự thống nhất giữa lý trí khoa học và tình cảm cách mạng trong sáng

Tri thức cách mạng không phải chỉ tuân theo các quy luật đã xác định của tư duy mà còn là quá trình tư tưởng hết sức sinh động, trong đó có sự tác động mạnh mẽ của yếu tố tình cảm. Thực tiễn đã chứng minh, con người ta nếu không có tình cảm cách mạng thì không có sáng kiến cách mạng và khi tình cảm cách mạng đã phai nhạt, giá lạnh thì trí tuệ cũng khô cằn, mất phương hướng, không có lợi, thậm chí gây tổn hại cho cách mạng.

Sinh ra và lớn lên trong cảnh nước mất, nhà tan, hành trang mang theo khi Người ra đi tìm đường cứu nước là tinh thần yêu nước sôi sục và khát vọng về một nền độc lập, tự do cho dân tộc, một cuộc sống hạnh phúc cho nhân dân…Trên bước đường ấy, Người ngày một nhận thức sâu sắc hơn giá trị chân chính của độc lập, tự do cho các dân tộc, hạnh phúc cho con người. Nhận thức đó đã trở thành động lực mạnh mẽ giúp Người vượt qua mọi khó khăn, thử thách để tìm thấy ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin, tìm ra con đường cứu nước, giải phóng dân tộc. Dưới ánh sáng của chủ nghĩa Mác- Lênin, khát vọng đó được từng bước nâng lên, trở thành sự cảm thông và lòng yêu thương đối với tất cả những con người đau khổ trên thế giới. Sau này ở cương vị cao nhất là Chủ tịch nước, tất cả hoạt động và suy nghĩ của Người vẫn luôn hướng về con người và vì con người. Bởi ở Hồ Chí Minh, Người chỉ có một ham muốn “ham muốn tột bậc là nước ta được độc lập, nhân dân ta được hoàn toàn tự do, ai cũng có cơm ăn áo mặc, ai cũng được học hành”…

Dù tình cảm cách mạng và tình yêu thương dành cho con người là rất mãnh liệt, nhưng ở Hồ Chí Minh bao giờ tình cảm, nhiệt huyết cũng chịu sự điều chỉnh, hướng dẫn chặt chẽ của lý trí. Vì vậy, khi có những cá nhân có những hành động là rất anh hùng, nhưng thiếu được lãnh đạo, tổ chức chặt chẽ, Bác đã nhắc nhở: “Căm phẫn nhưng không tìm thấy một con đường đúng đắn, chỉ nghe theo tình cảm mà làm như người không biết bơi nhảy xuống bể để hòng vớt kẻ chết đuối là một việc ngây thơ”⁽¹³⁾. Và để “giải phóng dân tộc, để thay đổi một chế độ, những hành động của cá nhân dù anh hùng đến đâu cũng không đi đến kết quả. Chỉ có lực lượng của toàn dân mới giải phóng được dân tộc”⁽¹⁴⁾.

Hiện nay, sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc nói chung, xây dựng và bảo vệ biên giới nói riêng đang đặt ra yêu cầu mới. Hơn lúc nào hết, nhận thức sâu sắc phong cách tư duy Hồ Chí Minh và học tập, rèn luyện phong cách tư duy trong toàn đảng, toàn dân và toàn quân ta theo phong cách tư duy của Người có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Học tập rèn luyện, xây dựng phong cách tư duy cho cán bộ, chiến sĩ các đơn vị Bộ đội Biên phòng theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh thực chất là quá trình chủ động từng bước hình thành ở đội ngũ cán bộ, chiến sĩ một phong cách tư duy theo tư tưởng, quan điểm, lập trường, thái độ của Hồ Chí Minh.

Điều đó đặt ra với các đơn vị Bộ đội Biên phòng cần tập trung thực hiện một số biện pháp cơ bản sau:

Một là, giáo dục nâng cao hơn nữa nhận thức cho cán bộ, chiến sĩ về ý nghĩa, tác dụng to lớn của việc học tập rèn luyện phong cách tư duy theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh đối với sự nghiệp cách mạng, xây dựng quân đội, củng cố quốc phòng-an ninh hiện nay nói chung và đối với nhiệm vụ xây dựng lực lượng Bộ đội Biên phòng quản lý, bảo vệ biên giới nói riêng.

Hai là, tiếp tục quán triệt sâu sắc và thực hiện có hiệu quả Chỉ thị số 06/CT-TW ngày 17/11/2006 của Bộ Chính trị, các chỉ thị, nghị quyết và kế hoạch của Đảng ủy- Bộ Tư lệnh Bộ đội Biên phòng về triển khai thực hiện cuộc vận động “Học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh và lời dạy của Bác Hồ đối với Bộ đội Biên phòng”. Các đơn vị căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ, tình hình thực tế của đơn vị mình để tiếp tục tổ chức thực hiện tốt cuộc vận động theo hướng làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh. Đồng thời, các đơn vị cần cụ thể hóa và thực hiện tốt "10 xây, 10 chống" theo Chỉ thị 143/CT-BTLBP, ngày 30/01/2008 của Chính ủy Bộ đội Biên phòng

Ba là, không ngừng đổi mới nâng cao chất lượng huấn luyện, giáo dục đào tạo trong các trường của Bộ đội Biên phòng. Đặc biệt, coi trọng và nâng cao chất lượng giảng dạy, học tập các môn lý luận Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh.

Bốn là, quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, xây dựng đội ngũ cán bộ các cấp. Coi trọng đào tạo, bồi dưỡng ở nhà trường và đào tạo, bồi dưỡng thông qua hoạt động thực tiễn ở các đơn vị cơ sở của Bộ đội Biên phòng. Duy trì thực hiện tốt việc luân chuyển cán bộ các cấp giữa cơ quan, đơn vị, nhà trường; khắc phục tình trạng xem nhẹ lý luận hoặc thiếu kinh nghiệm, sáng tạo trong thực tiễn, đảm bảo cho cán bộ không chỉ có trình độ lý luận sâu sắc mà còn có kinh nghiệm, năng lực tổ chức hoạt động thực tiễn ở đơn vị.

Năm là, thực hiện nghiêm túc chế độ học tập, nghiên cứu lý luận, chỉ thị, nghị quyết của các cấp và coi trọng tiến hành tổng kết, rút kinh nghiệm các mặt công tác của các đơn vị.

Phong cách tư duy Hồ Chí Minh về bản chất là tư duy hoạt động mang tính biện chứng, độc lập tự chủ và sáng tạo, nhưng lại hết sức thiết thực, cụ thể, gắn bó nhuần nhuyễn giữa lý luận và thực tiễn, giữa tình cảm cách mạng và tri thức cách mạng. Phong cách tư duy ấy được xây dựng trên cơ sở phong cách tư duy Phương Đông kết hợp với tư duy biện chứng duy vật mác xít và tinh hoa văn hoá châu Âu; vừa mang tính chất độc đáo rất riêng Hồ Chí Minh. Phong cách tư duy Hồ Chí Minh còn hàm chứa  nhiều yếu tố đại chúng, giản dị. Học tập theo tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh, học tập, rèn luyện phong cách tư duy theo phong cách tư duy Hồ Chí Minh giúp chúng ta ngày một hoàn thiện hơn, đóng góp được nhiều hơn công sức, trí tuệ vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ biên giới quốc gia hiện nay./.

TS Lê Xuân Giang                                                           

⁽¹⁾ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 2, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr.128.

⁽²⁾ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 11, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr.22.

⁽³⁾ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 9, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr. 292.

4^,5 Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr. 280, 281.

⁽⁶⁾ Hồ Chí Minh toàn tập, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tập 10, tr. 127.

⁽⁷⁾ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 8, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995, tr. 496.

⁽⁸⁾ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 1, Nxb CTQG, Hà Nội, 1995, tr. 263.

⁽⁹⁾ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 8, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr. 496.

⁽¹⁰⁾ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 5, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr. 223.

⁽¹¹⁾ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 9, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr. 288.

⁽¹²⁾ Hồ Chí Minh toàn tập, tập 6, Nxb CTQG, Hà Nội, 2000, tr. 89.

^(13,14) Trần Dân Tiên: Những mẩu chuyện về đời hoạt động của Hồ Chủ tịch, Nxb Sự thật, Hà Nội, 1975, tr 76.